Carmenere: de emblematische druivensoort van Chili

De carmenere druif heeft in Chili de ideale groeicondities gevonden, althans in enkele valleien waar de klimatologische omstandigheden toelaten dat deze moeilijke druif tot zijn volle ontplooing komt.

Het heeft nochthans wel even geduurd.  Carmenere werd pas in 1994 als dusdanig herkent door Alvaro Espinoza, een van de grote Chileense goeroes onder de wijnmakers.
Daarvoor werd Carmenere gewoon verward met Merlot en dus als Merlot geplukt, gevinifieerd en gebotteld.  Het is namelijk zo dat in Chili de Carmenere en Merlot druivenstokken vaak door mekaar staan op de wijngaarden.
De Carmenerestokken moeten in de 18de eeuw meegekomen zijn per boot toen de grote Chileense wijngaarden traditionele Bordeaux wijnstokken lieten overkomen, en hebben sindsdien op de Chileense bodem de gepaste condities gevonden.  Ondertussen stierf de druif uit in Europa door de phylloxera plaag.
 
Weinigen in de Chileense wijnindustrie durfden het echter aan om in die eerste jaren de kaart Carmenere te trekken.  Dit betekende namelijk het vervangen van de reeds producerende Merlot planten door nieuwe Carmenerestokken die nog zo´n 7 a 8 jaar zouden moeten groeien om bruikbare druiven af te leveren.
Verder was er geen bestaande kennis over hoe deze “nieuwe” druivensoort moest geteeld worden en verwerkt tot een lekkere wijn.  Ditmaal kon er geen beroep gedaan worden op geimporteerde know-how van vooral Eurpose wijnmakers.
Ook was het moeilijk in te schatten of de exportmarkten wel stonden te wachten op deze nieuwe cepage en of die uberhaupt wel zou gesmaakt worden.
  
Pionier in het experimenteren met Carmenere was de wijnmaker Marcelo Retamal van de wijngaard De Martino.  Hij was één van enige die risicos nam en geloofde in een grote emblematische Chileense druivensoort die unieke wijnen met zich zou meebrengen. 
Viña Carmen was dan weer de eerste op de markt die vermelding maakte van de aanwezigheid van deze druif in één van hun blends, alhoewel ze het deden onder de andere en welklinkende naam voor Carmenere, de Grand Vidure.
Nadien verschenen er druppelsgewijs steeds meer wijngaarden die hun eerste echte Carmenerewijnen op de markt brachten, vaak eerst in het thuisland Chili om te testen.
Kwalitatief waren deze wijnen zeker geen aanwinst voor de op dat moment steeds hoger mikkende en beter scorende Chileense wijnboeren.

Een groot probleem met de Carmenereplant is dat deze zeer vegetatief is.  De plant doet enorm aan bladontwikkeling en heeft daarom een ander geleidingssysteem nodig, zodat de sappen afgeremd worden.   Verder dient er zeer regelmatig aan bladsnoei gedaan te worden, willen we bekomen dat de energie van de plant naar het fruit gaat, want daar gaat het natuurlijk om. 

Wat echter de belangrijkste oorzaak was - en soms ook nog is - voor de matige kwaliteit van Carmenerewijnen is de vroegtijdige oogst.  In Chili werd de Carmenere samen met de Merlot zowat eind maart geoogst.  De Carmenere is echter een laatbloeier en heeft minstens nog een extra maand nodig om rijpe druiven te ontwikkelen.  Zoniet krijgen we de typisch vegetale aroma´s die de eerste Carmeneres zo kenmerkten en de te mijden overdreven groene paprika toetsen.  Dit is trouwens ook één van de redenen waarom vele Chileense Merlots tot op heden ondermaats scoren: ze bevatten belangrijke percentages te vroeg geplukte Carmenere die vaak nog steeds tussen de Merlotstokken staat.

Maar de laatste 10 jaar is er een zeer fikse kwaliteitsverbetering gekomen doordat de wijnmakers deze moeilijke druif onder de knie beginnen te krijgen.  Net toen de druivensoort al bijna terug werd afgeschreven als monocepage en ze vaker en vaker in minderheidspercentages met Cabernet Sauvignon werd opgevoerd. 

Zoals de oogsters van de Sauternes in Bordeaux hun geduld op proef gesteld zien, dienen de Chileense wijnmakers, die een goede Carmenerewijn willen maken, durven te wachten.  En dit kan in Chili, want vroege herfstregens die een vroegtijdige pluk noodzakelijk maken, komen er niet vaak voor.  Toch zijn er beperkingen aan de ideale weersomstandigheden van het lange Chili, het zijn vooral de meest noordelijke valleien die gespaard blijven van hevige regens tot half mei of later.    Daarom zien we dat de Aconcagua, Maipo en Colchagua vallei de beste Carmenerewijnen laten zien.  Hier kan de energie van de plant in de laatste weken volledig naar de rijping van het fruit gaan, op een moment dat de vegetatieve groeifase reeds voorbij is.  Het is soms een verwonderend beeld om tijdens de laatste dagen voor de pluk de wijnstokken te aanschouwen: zonder bladeren, maar met mooi gerijpt fruit.  De perfecte uitgangssituatie voor een grote Carmenere met donker fruit, zwarte peper en vaak ook rozegeur.

Goede Carmenere maken is dus geen sinecure.  De goedkoopste Carmeneres zijn vaak het resultaat van een massieve en vroegtijdige oogst, en helaas zijn deze nog in grote getale op onze Belgische markt te vinden.  Na vergelijkingen tussen honderden Carmeneres durf ik te stellen dat de volgende vijf bij de allerbeste en meest gevarieerde horen van wat Chili te bieden heeft.  Deze wijnen blijven allen typisch Carmenere, maar tonen prachtig hun diversiteit in terroir en zijn een mooie reflectie van de stijl van de wijnmaker en zijn talent om deze unieke druivensoort te voelen en te begrijpen.

Viña San Esteban, Aconcagua Vallei: In Situ WMS Carmenere

Viña Odfjell, Maule Vallei: Orzada Carmenere

Viña von Siebenthal, Aconcagua Vallei: Reserva Carmenere  

Viña San Esteban, Aconcagua Vallei: In Situ Gran Reserva Carmenere